Rapport 2004-9
Auteurs: A.J.J. van Roestel, P.F.M.M. Roelofs, A.A.J. Looije
Samenvatting:
In het arboconvenant voor de agrarische sectoren hebben de overheid en de sociale partners per sector afspraken gemaakt om het ziekteverzuim terug te dringen. In de champignonteelt vraagt de handmatige oogst de meeste arbeid. Handmatig oogsten wordt ook als de meest belastende taak ervaren. Verbeteringen van de arbeidsomstandigheden bij het plukken van champignons leveren een bijdrage aan het terugdringen van het ziekteverzuim.
Doel van dit onderzoek was om voorstellen te doen voor verbetering van de arbeidsomstandigheden bij de oogst op basis van waarnemingen aan verschillende in de praktijk bestaande oogstmethoden.
De vraagstelling was welke effecten de gebruikte oogstmethoden hadden op de lichamelijke belasting bij de oogstwerkzaamheden.
De effecten van de volgende oogstmethoden zijn onderzocht:
- Eenpootstelling met bed van 60 cm, zelfrijdende, automatisch in hoogte verstelbare plukwagen
- Gebruik van een High Speed Picker (HSP)
- Gebruik van een hydraulische pluklorrie
- Kisten in vaste opstelling in een rij en één laag
Ter vergelijking zijn ook waarnemingen gedaan bij de oogst in een stelling met een standaardlorrie.
Aan de hand van het stoplichtmodel is de zwaarte van de lichamelijke belasting van een handeling of taak bepaald. Het stoplichtmodel maakt onderscheid tussen drie scores:
- Rood: de handeling is een knelpunt, de taak leidt tot een verhoogd risico voor de lichamelijke belasting
- Geel: de handeling is mogelijk een knelpunt.
- Groen: de handeling levert geen knelpunt voor de lichamelijke belasting, de taak is veilig te noemen.
Het stoplichtmodel werd gebruikt voor de beoordeling van de lichamelijke belasting voor dynamische werkhoudingen, statische werkhoudingen en krachtgebruik bij het plukken, afvoeren en afleverklaar maken van champignons.
Het plukken van champignons was bij alle onderzochte oogstmethoden een taak met een verhoogd risico op lichamelijke klachten. De oorzaak hiervan was het repeterende karakter van het werk. Ook als door technische aanpassingen de werkhouding bij het plukken verbeterde, bleef een verhoogd risico op lichamelijke klachten bestaan en was er sprake van een knelpunt.
Verbeteringen die leidden tot een betere werkhouding, waren:
- Smallere bedden met meer ruimte tussen de bedden in een stelling
- Plukken in één laag zoals in een kistensysteem
Verbeteringen waarmee knelpunten met betrekking tot het krachtgebruik (tillen/dragen, duwen/trekken) weggenomen werden, waren:
- - Het gebruik van een hydraulische lorrie
- - Het gebruik van een zelfrijdende lorrie of plukwagen
- - Het plukken in één laag zoals in een kistensysteem
De duur van de werkdag heeft invloed op de lichamelijke belasting bij de oogst van champignons. Hoewel bij een kortere werkdag knelpunten niet verdwijnen, draagt een werkdag korter dan vier uren wel bij aan een vermindering van de fysieke belasting.
Een afwisseling van taken heeft een gunstige invloed op de lichamelijke belasting. Maar taakroulatie is niet eenvoudig te realiseren omdat het plukken 90 % van de tijd van de plukster in beslag neemt. De ruimte om te rouleren is daardoor beperkt.
Een structurele en intensieve begeleiding van het personeel draagt bij aan een vergroting van de fysieke weerbaarheid.
Met een ladensysteem of in hoogte verstelbare bedden kunnen de teelttechnische voordelen van een teeltsysteem in stellingen gecombineerd worden met de ergonomische voordelen van een kistensysteem. Een mobiel teeltsysteem met een centrale, in hoogte verstelbare werkplek voor een plukster is een ander alternatief.
Financier: Ministerie van LNV.
>> Download hier het volledige rapport: "Arbeidsomstandigheden bij de oogst van champignons"