Rapport 2005-23
Auteurs: Anton S.M. Sonnenberg & Brian Lavrijssen
Samenvatting:
Bruinverkleurde paddestoelen (geassocieerd met Virus X) bevatten 10 tot 15 verschillende dubbelstrengs RNAs (dsRNAs: erfelijk materiaal van schimmelvirussen). De 5 kleinste dsRNAs komen alleen voor in bruinverkleurde champignons en worden daarom symptomatische banden genoemd. De andere banden vertonen geen goede correlatie met symptomen.
In dit project is van deze 5 symptomatische dsRNAs en een aantal andere dsRNAs die in Virus X monsters voorkomen de volgorde van de bouwstenen bepaald. Met deze informatie kunnen we achterhalen met welk type virussen we te maken hebben en gevoelige testen maken waarmee lage concentraties van dsRNAs kunnen aantonen.
De nu bepaalde sequenties en het aantal dsRNAs tonen aan dat we te maken hebben met minimaal 4 verschillende virussen.
Alles wijst er op dat de 5 kortste dsRNAs die alleen in bruine champignons gevonden worden afkomstig zijn van één virus dat de verkleuring veroorzaakt. Hoe meer virus, des te bruiner de champignons. De andere dsRNAs geven geen duidelijke correlatie met symptomen in Nederlandse en Belgische teelten.
Met een test opgesteld voor de symptomatische dsRNAs is de eerste screening uitgevoerd. Hiervoor zijn ingevroren monsters genomen uit de periode dat we hier bruinverkleuring hadden. Daarnaast zijn monsters verzameld uit 20 teelten in september dit jaar op (allen zonder symptomen of met een geschiedenis van symptomen):
- De 5 symptomatische dsRNAs komen altijd samen voor in bruinverkleurde champignons en in witte champignons van teelten met symptomen. De 5 dsRNAs lijken dus afkomstig van één virus.
- In teelten zonder symptomen (ook teelten met een geschiedenis van Virus X) komen de symptomatische banden niet voor.
De conclusie luidt dan ook dat hier te maken hebben met een infectie!
Één van de andere dsRNAs (VXL1) komt vaker voor in teelten met symptomen dan in teelten zonder symptomen. In Engeland wordt dit dsRNA geassociëerd met trage teelten, een symptoom dat we in Nederland niet zien.
Schimmelvirussen kunnen worden overgedragen via besmet mycelium of via sporen.
Infectiestudies gedaan door HRI-Warwick in Engeland hebben laten zien dat bruinverkleuring met erg weinig materiaal (besmette compost) laat in de teelt kan worden overgedragen.
In Ierland komen op dit moment nog steeds teelten voor met bruinverkleuring. Champignons (en compost) worden vervoerd binnen de Europese landen. Een goede hygiene is dus van groot belang om een nieuwe uitbraak van de ziekte te voorkomen.
Er is geen resistent ras en Virus X is dan ook in alle rassen wel eens waargenomen. Om tot een definitieve oplossing te komen moet dus voorkomen worden dat besmetting optreedt in bedrijven maar ook moet worden voorkomen dat besmetting in de hele keten wordt overgedragen.
Er is een EU project geschreven getiteld "Hygiene Management System for European mushroom crops suffering from Mushroom Virus X and Dry Bubbles" om dit probleem en het droge mollen probleem Europees aan te pakken. Het project is in november ingediend en in het voorjaar zal bekend zijn of het project is goedgekeurd. Voor dit project is een consortium gevormd van partners die in dit project willen meewerken. Deze partners vertegenwoordigen 9 landen en alle partners in de hele keten zijn vertegenwoordigd. De bedoeling is om gevoelige testen te ontwikkelen voor zowel Virus X als Verticillium en deze te gebruiken in bedrijven in de hele keten. Hieruit moet duidelijk worden waar de "critical control points" zitten waar infectie de keten binnenkomt en waar infectie wordt overgedragen. Gebaseerd op deze kennis zal een "Hygiene Management System" worden ontwikkeld waarin beschreven staat hoe de bedrijfsinrichting en bedrijfvoering te optimaliseren om te voorkomen dat infecties het bedrijf opkomen en hoe overdracht van infecties kan worden tegengegaan. Hierop gebaseerd zal een trainingsprogramma worden ontworpen en gegeven aan voorlichters en begeleiders van telers (train the trainers). Dit om een goede implementatie in de hele keten te realiseren.
Financier: Productschap Tuinbouw.
>> Vraag het volledige rapport aan bij Productschap Tuinbouw: www.tuinbouw.nl (PT projectnummer 12059)