Rapport 2007-1
Auteurs: Gerben Straatsma & Bart A.J. van Tuijl (Wageningen UR Glastuinbouw)
Samenvatting:
In overleg met een ondernemerswerkgroep werden uitgangspunten opgesteld voor het ontwerpen van nieuwe oogstmethoden voor champignons voor de versmarkt. Het oogstproces dient ergonomisch verbeterd worden en het systeem waarin dit gerealiseerd wordt moet economisch perspectief bieden. Belangrijk uitgangspunt werd dat teelt en oogst met het nieuwe systeem in bestaande champignoncellen moet kunnen plaatsvinden. Voor een ontwerp betekent dit dat met 'beperkte' middelen een systeem gerealiseerd moet worden waarin het plukpersoneel meer ruimte en blikveld krijgt, waardoor lichaamshoudingen en bewegingen minder belastend worden: teeltbedden moeten onderling beweegbaar/verplaatsbaar worden.
Er werd 'methodisch' ontworpen. De mogelijke manieren van bewegen/verplaatsen van teeltbedden werden systematisch in beeld gebracht: translaties en rotaties. Met behulp van 3-D software werden 'modellen' ontworpen van een teeltruimte en een champignonplukker. De mogelijke realisaties van de translaties en rotaties werden met de 'modellen' gesimuleerd. Van realistisch ingeschatte ontwerpen werden de kosten berekend. Aanvullend werden kosten berekend in verband met de mogelijke uitbreiding van het aantal (beweegbare) bedden in een stelling. Teeltechnisch zou uitbreiding van het aantal een knelpunt kunnen opleveren in de gelijkmatigheid van het klimaat boven het teeltoppervlak.
Met de werkgroep werd vastgesteld dat er in de loop van de tijd verschillende geïntegreerde ontwerpen voor teeltbedrijven zijn ontstaan die niet zijn doorgebroken. In het verleden, om de oogstarbeid te rationaliseren, werden gegevens verzameld en kennis ontwikkeld die 'opgefrist' kon worden ten behoeve van het huidige project. Deze gegevens en kennis werden geïnventariseerd, geactualiseerd en opnieuw geïnterpreteerd. Belangrijk is dat, nauwelijks afhankelijk van de manier van plukken, en onafhankelijk van de grootte van de geplukte champignons, er ongeveer 2000 champignons per uur per persoon geplukt kunnen worden; champignons waarvan de voetjes afgesneden worden tijdens de handeling. Dit verklaart het succes van de huidige 'trend' om 'reuzen' te plukken en te vermarkten. Uit de beschikbare gegevens kwam naar voren dat een lage 'dichtheid' van oogstbare champignons op het teeltoppervlakte tot een achterblijvende plukprestatie kan leiden. Dit kan verklaard worden met psychologisch getinte effecten: er moet 'gezocht' worden naar champignons, het plukpersoneel 'maakt het zich makkelijk' omdat de uit te voeren taak gering lijkt. Hiermee is een deel van het succes van de automatische pluklorrie te verklaren: de automatische lorrie stuurt het oogstproces. De invoering van de automatische pluklorrie heeft ook geleid tot een verbetering van de oogstarbeid: duwen, trekken en tillen van lorries is verleden tijd. De oogstarbeid is overzichtelijker en daardoor makkelijker en prettiger geworden.
De doelstelling van het project om tot een ergonomisch verantwoord oogstproces te komen dat samengaat met economisch perspectief werd niet bereikt. Technische oplossingen, zoals het beweegbaar maken van teeltbedden, lijken realiseerbaar maar zijn economisch gezien te duur. Op korte termijn zijn door de hoge kosten geen verbeteringen van de oogstarbeid te bereiken met een sterk technische aanpak. Op langere termijn, bij complete nieuwbouw, misschien wel. 'Totaal'-oplossingen op dit gebeid uit het verleden zijn echter weinig succesvol geweest; een waarschuwing.
Minder technisch gerichte aanpassingen zoals het telen en vermarkten van 'reuzen', het oogsten met een automatische pluklorrie, overzichtelijkheid voor zowel oogstleiding als plukpersoneel, eenvoudige en eenduidige oogstinstructie zijn erg succesvol gebleken. Het gaat om zowel bedrijfseconomisch als arbeidskundig succes; zo is het ziekteverzuim de afgelopen jaren afgenomen. Sectorbreed is er op korte termijn, afhankelijk van de markt voor 'reuzen', veel te verbeteren met minder technische aanpassingen. Inzicht in de plukarbeid kan verdergaande verbeteringen op langere termijn mogelijk maken.
Financier: Ministerie van LNV
>> Download hier het volledige rapport: "Nieuwe methoden voor de handmatige oogst van champignons"