Spinazie en boerenkool halen gevaarlijke stoffen als cadmium, kwik, zware metalen en pak's zo uit de lucht. Bij de Harlinger afvaloven plant Wageningen UR ze in de grond en benut ze als meetinstrument.
Foto: Bert van Alfen plaatst filters in een speciaal bakje, waarmee de hoeveelheid fluoride in de lucht kan worden vastgesteld. (foto: LC/Catrinus van der Veen)
Konijnen Beunie en Lucy snuffelen genoeglijk in hun hokken in de tuin van de familie Graham uit Wijnaldum. Vlak naast hun riante onderkomens hamerden mannen van het Plant Research International, onderdeel van Wageningen UR vorige week de omheining in de grond van een heel speciaal perkje. Gisteren plaatsten Johan Derksen en Bert van Alfen hier zes bakken met spinazie. De zogenoemde biomonitoring van de uitstoot van de afvaloven kan beginnen.
Spinazie en boerenkool zijn bij uitstek planten die de gevreesde stoffen makkelijk en snel uit de lucht opnemen. ,,Hun blad is groot, waardoor ze meer opnemen dan andere gewassen. Die stoffen houden deze gevoelige planten op dezelfde plek vast'', zegt onderzoeker Chris van Dijk van het Wageningse onderzoeksinstituut. Hij kan zich goed voorstellen dat mensen in de omgeving van de reststoffenenergiecentrale (REC) zich zorgen maken over de inhoud van de rookpluim die over een jaar de Harlinger skyline zal bepalen. ,,Dikke rapporten zegt mensen niets. Met biomonitoring kunnen we eenvoudig concrete antwoorden geven.''
Omrin en de noordelijke Land- en Tuinbouw Organisatie (LTO) spraken af de omgeving zo in de gaten te houden.
De spinazie plant Van Dijk in kunststof bakken op neutrale potgrond, zodat er niets uit de bodem wordt opgenomen. Over vier weken oogsten zijn medewerkers de groente, waarna die wordt onderzocht op de aanwezigheid van cadmium, kwik, zware metalen en polycyclische aromatische koolwaterstoffen (pak's). Een nieuwe serie spinazie wordt dan gezaaid die weer vier weken staat. Zo gaat het tot augustus door. Dan groeit spinazie niet meer en wordt het tijd voor de boerenkool.
Na een jaar is de zogenoemde nulmeting binnen. Als de oven draait, kunnen de uitkomsten vergeleken worden met de resultaten die dit jaar worden verzameld. ,,Ik verwacht dat de resultaten meevallen'', voorspelt Van Dijk. ,,Bij de ovens van Wijster doen we biomonitoring sinds 1996 en in Alkmaar sinds 1992. Op beide plekken is amper sprake van belasting van de omgeving.''
Van Dijk prikte vijf plekken rondom de oven waar de bakken groente staan. Een plek ligt aan de Strandweg bij Pingjum waar niets van de oven is te merken. ,,Dat is de referentieplek.'' Verder is er een aan de Harlingerstraatweg in Midlum, de Hoarnestreek in Wijnaldum en de Hearwei in Pietersbierum.
Jack Graham's tuin aan de Haulewei is de vijfde en hier verwacht Van Dijk de hoogste concentraties vanwege de ligging dichtbij de REC. Behalve spinazie en boerenkool knippen de medewerkers elke vier weken een stukje gras.
Dit wordt onderzocht op de hoeveelheid fluoride, dat vooral voor de skeletten van vee schadelijk kan zijn. Bij twee veehouders in de buurt neemt het instituut monsters van melk.
,,Dioxines en pcb's hopen op in vet en dat is goed te zien in melk.''
Wat als toch blijkt dat de uitstoot boven de normen uitkomt?
,,Het is aan Omrin de cijfers openbaar te maken en eventuele maatregelen te treffen.
Ik ga ervan uit dat Omrin dat ook zal doen. Maar ik geloof niet dat de resultaten hier aanleiding voor zullen geven en anders trekken we aan de bel.''
Vlak naast het perkje in Jack Graham's tuin wappert de actievlag van de Stichting Afvaloven Nee. Die blijft hangen, hoewel Graham de onafhankelijke onderzoekers van Wageningen wel vertrouwd. ,,Maar ik blijf tegen de oven. Straks blijkt over twintig jaar alsnog dat iets toch niet goed zat.''
Bron: Leeuwarder courant